ميرزا حاجى بابا محمد تقى شيرازى

54

شرح و نگارش نو و روان از تسهيل العلاج و رساله حافظ الصحة ( فارسى )

هرگاه آن نزلات ، به جانب معده و كبد و اعضاى غذا و آلات هضم و نضج و امعاء توجه نمايند ، مفاسد هضم ، درد معدهء نزلى ، خلفه ، زلق الامعاء ، سدد مجارى ماساريقا و رگ‌هاى داخلهء كبد و مجارى كليه و طحال و رگ‌هاى واقع در ميان آنها حادث مىشود كه علائم هريك از اين قرار است : علامات خلفهء نزلى اين است كه بعد از بيدار شدن از خواب - خصوصا صبح‌ها - چند دفعه مادهء فاسد از شكم دفع مىشود و بعد مىآرام مىگيرد تا صبح ديگر يا بيدارى از خواب ديگر . علامت سدّهء ماساريقا ، عمل كردن شكم به اخراج مواد فاسد است بدون تمام شدن هضم معدىّ و رودىّ . علامت سدهء عروق داخلهء كبد : اگر از سمت مقعر باشد ، همان عمل كردن شكم به‌طور خلفه و فساد و سبز بودن رنگ مدفوع است ، چنان‌كه غالبا در اطفال چنين است و مدفوعشان سبز است . امّا اگر سدّه در سمت محدب باشد ، علامتش رقت و قلت بول و تهبّج - برآمدگى - در زير چشم و پشت چشم است . علامت سدهء مجارى كليه ، همان قلّت و رقت بول است با سنگينى كمرگاه و تمدد و درد آن موضع . علامت سدهء طحال : اگر سده در مجارى ريختن سودا به فم معده باشد ، سقوط شهوت و عدم احساس به گرسنگى و سنگينى موضع طحال و سفتى و سختى در محاذات اضلاع زور - يعنى كوردنده‌هاى پنج‌گانه‌يى كه كوتاه‌تر از بقيه هستند - در طرف چپ تا محاذى ناف مىباشد . امّا اگر سدّه در عروق و مجارى جاذبه از كبد باشد ، سنگينى طرف راست محاذى دنده‌هاى طرف چپ و تيرگى رنگ بدن و عروض نفخه و قراقر در آن سمت است و بسا كه بول ، به رنگ سياهى درآيد و بوى ترشى دهد . و بالجمله ، عوارض غلبهء سودا بروز مىنمايد . نكته : بسا مىشود كه عروض اين سدّه‌ها ، بدون نزلات از قسمت‌هاى بالاى